Welke ondernemingen
VLAAMS STELSEL
Eenmanszaken, vennootschappen, holdings en patrimoniumvennootschappen komen in aanmerking.
BRUSSELS STELSEL
Alleen kleine en middelgrote ondernemingen komen in aanmerking. Ze moeten voldoen aan de volgende voorwaarden:
- minder dan 250 werknemers;
- een jaaromzet van minder dan € 40 miljoen of een jaarlijks balanstotaal van minder dan € 27 miljoen;
- minder dan 25% van het kapitaal of van de stemrechten is in handen van een grote onderneming (het ‘zelfstandigheidscriterium’).
WAALS STELSEL
Zowel eenmanszaken als vennootschappen komen in aanmerking.
Niet alleen voor de naaste familie
In geen enkel gewest moet de opvolger een naast familielid zijn. Dit betekent een enorme besparing voor het verre familielid of de ‘vreemde’ (een vennoot of een medewerker) die een bedrijf erft. De erfopvolger moet de exploitatie niet persoonlijk voortzetten. Moeder, vader, dochter en zoon kunnen perfect tegen het verlaagd tarief erven, en een manager-werknemer die al jaren in dienst is, zet de onderneming voort.
Participatievoorwaarde
VLAAMS STELSEL
De familie van de ondernemer moet in de drie jaar voor zijn overlijden ononderbroken minstens 50% van de bedrijfsaandelen in handen hebben gehad. Niet alleen de eigen participatie van de ondernemer telt, ook die van de echtgenoot, kinderen en schoonkinderen, ouders en hun echtgenoten, broers en zussen of hun echtgenoten, en de kinderen van vooroverleden broers en zussen.
Hoe wordt de participatievoorwaarde bewezen? Voor aandelen op naam volstaat een afschrift van het aandelenregister. Voor aandelen aan toonder kan het bewijs geleverd worden door alle middelen van recht, uitgezonderd de eed. De anonimiteit van het aandeelhouderschap speelt hier vele familiebedrijven parten. Het bewijs bij uitstek van dit aandelenbezit is in de drie jaar voor het overlijden met deze aandelen op de algemene vergadering te zijn verschenen. Vreemd genoeg laten nog veel familiale ondernemers hun aandelen ‘verdwijnen’. Na een overlijden krijgen ze dan de pijnlijke verrassing dat zij niet van de vrijstelling kunnen genieten. De afschaffing van aandelen aan toonder zal hier soelaas brengen. Maar de overgangsperiode loopt nog tot 2013.
BRUSSELS STELSEL
Voor eenmanszaken is er geen minimale participatievoorwaarde.
Bij vennootschappen moeten de erflater en zijn echtgenoot in volle eigendom aandelen bezitten die minstens 25% van de stemrechten vertegenwoordigen. Bezitten zij minder dan 50% van de stemrechten? Dan kunnen ze pas genieten van het gunsttarief door met andere aandeelhouders een aandeelhoudersovereenkomst op te stellen, en zo aan die 50% te komen.
WAALS STELSEL
Ook hier is er geen minimum voor eenmanszaken. De erflater en zijn echtgenoot moeten minstens 10% van de stemrechten van de vennootschap bezitten. Vertegenwoordigen hun aandelen minder dan 50% van de stemrechten? Dan moet een aandeelhoudersovereenkomst gesloten worden, voor minstens vijf jaar vanaf het overlijden.
Tewerkstellingsvoorwaarde
VLAAMS STELSEL
De Vlaamse wetgever herschreef deze voorwaarde eind 2007, nadat het Europees Hof van Justitie er brandhout van gemaakt had. De verplichte tewerkstelling in Vlaanderen is vervangen door tewerkstelling in de Europese Economische Ruimte (EER).
De wetgever gooide bovendien de tewerkstellingsvoorwaarde over een totaal andere boeg. Vroeger moest het bedrijf minstens vijf werknemers tewerkstellen in de drie jaar voor het overlijden. Nu moet de onderneming ten minste € 500.000 aan loonlasten uitbetaald hebben aan werknemers die in de EER werken, in de twaalf kwartalen voor het overlijden. De lonen betaald aan de erflater of zijn gezin worden hierbij slechts voor maximum € 300.000 in rekening genomen.
Ook de kleine kmo komt in aanmerking. Bedraagt uw loonlast minder dan € 500.000? Dan geniet u proportioneel van de vrijstelling. Wie bijvoorbeeld een loonlast van € 100.000 bewijst, ziet een vijfde van de waarde van zijn bedrijf vrijgesteld van het successierecht.
Bovendien werd recent bij wijze van crisismaatregel de tewerkstellingsvoorwaarde tijdelijk op nul gezet.
Uw overlijdensdatum is terzake bepalend. De maatregel is behoorlijk complex.
Raadpleeg uw notaris.
BRUSSELS STELSEL
Het Brussels stelsel eist geen minimum tewerkstelling.
WAALS STELSEL
De onderneming moet werknemers hebben, maar de wet legt geen minimumaantal op. Eén personeelslid volstaat. Ook de uitbating als zelfstandige door de ondernemer en zijn gezin komt in aanmerking.
